Dociekania etymologiczne

W sobotnio-niedzielnym wydaniu „Rzepy” redaktor Dominik Zdort (choć pisze głównie o „Cyganach” i „Romach”) odnosi się też do „Murzynów” i za Brucknerem etymologię tego słowa wiąże ze słowem „Maur”, „Murza”. Mnie bardziej trafia do przekonania etymologia przywołana przez Jacka Olędzkiego w jego quasi-monografii wsi Murzynowo. Jego zdaniem określenie miałoby się wiązać z „murzeniem”, czyli „ściemnianiem” – stąd „chmurzyć”, „Murzasichle”, „murzyny” (gatunek jabłek). Te intuicje potwierdza „Słownik gwar polskich” Jana Karłowicza (tom III – Kraków 1903). Znajdujemy tam słowa: „murza” – umorusany, uczerniony, „murzaty” – zasmolony na tworzy, zaczerniony, brudny („węgiel murzy”), a nawet „Murwa” – jak według Kolberga mawiano ponoć o nierządnicach („Krakowskie” t. IV, s. 312). Czy to wszystko pojawiło się dopiero ze słowem „Maur” i jego derywatami? Czy przedtem polski lud inaczej nazywał „chmury” i „zachmurzenie”?

Wątpię. Ale w takim razie czyżby szanowny językoznawca Bruckner się mylił? Niewykluczone. Tak jak – być może – inny wybitny autorytet językowy, Kopaliński. Słowo „banalny” wiąże on z francuskim wyrażeniem „banal” i wywodzi od średniowiecznego „ban” – obwieszczenie feudała o pospolitym ruszeniu. Mnie jednak pobrzmiewa w tym greckie „banausia”, czyli masowe wytwarzanie przez niewolników przedmiotów w ergastulach, a więc rzeczy powtarzalnych, bez ambicji na oryginalność.

Niewykluczone jednak, że tak jak „Murzyna” dałoby się jakoś powiązać z „Maurem”, co nam posuwa Bruckner, tak też „banał” przez średniowieczną francuszczyznę wywodziłby się z czcigodnej greki, o czym już Kopaliński nie wspomina.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized i oznaczony tagami . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Dociekania etymologiczne

  1. Pingback: W obronie słów: Murzyn niech zostanie! | Ciszek pisze

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s