Konserwatyzm niejedno ma imię, a właśnie przybyło mu kolejne – za sprawą nowo powstałego bloga.
https://konserwatyzmreparatywny.substack.com/p/may-prolog-czyli-o-konserwatyzm-reparatywny
Jak usytuować tę nową propozycję na bogatej mapie konserwatyzmów? Wstępnie – przez skrótowe wyliczenie najważniejszych cech tej postawy, czy też (jak chce Roger Scruton) temperamentu.
I tak dla Mannheima konserwatyzm zawsze preferuje kategorie morfologiczne, które danej całości nie rozkładają na elementy, lecz próbują zachować jego niepowtarzalność i niejako „błogosławią byt za to, jaki jest”. Natomiast metoda analityczna, która wszystko rozbija na części, a następnie próbuje złożyć z nich coś nowego, byłaby domeną lewicowego sposobu myślenia („Ideologia i utopia” 1992, s. 224). Przypomina to trochę dwa, bodaj najważniejsze społecznie, rezydua, jakie wymienia Pareto: rezyduum kombinacji oraz trwałości agregatu.
Intuicje Mannheima znajdują potwierdzenie w pracy de Tocqueville’a „Dawny ustrój i rewolucja”. Autor przeciwstawia tam Anglię, w której myślenie polityczne zawsze było podporządkowane praktyce, i Francję, gdzie Oświeceniowe idee doprowadziły do ustalania wolnych od przesądów, abstrakcyjnych zasad, w rezultacie czego „ponad społeczeństwem rzeczywistym, którego ustrój był tradycyjny i nie ustalony, powstało społeczeństwo fikcyjne, gdzie wszystko wydawało się proste i skoordynowane, jednolite, sprawiedliwe i zgodne z rozumem” (s. 161). Te destrukcyjne teorie – dodaje de Tocqueville – w naszych czasach noszą nazwę socjalizmu, lecz bynajmniej nie są nowe (s. 177).
Z kolei, jak pisał Simmel, wszelkie ustroje wolnościowe cechowała zawsze: nieregularność, nieobliczalność i asymetria, brak planowości i systematycznej struktury, liczne anomalie i wyjątki. W przeciwieństwie do tego ustroje despotyczne lubują się w centralizmie, ogórnym planowaniu i symetrycznych konstrukcjach społeczeństwa („Filozofia pieniądza” 1997, s. 312 i 465) i właśnie pod tym względem wykazują uderzające podobieństwo do socjalizmu.
Jak się wydaje, konserwatyzm wymaga zatem świadomego opowiedzenia się po stronie tradycji, nawet za cenę pielęgnowania przesądów. Dokładnie tak, jak to wyraził E. Burke w swoich „Rozważaniach o rewolucji we Francji”. Jego pochwała Anglików była dosyć przewrotna i wręcz prowokacyjna: „w tym oświeconym wieku zamiast odrzucać wszystkie nasze stare przesądy, w znacznej mierze pielęgnujemy je i to, o wstydzie! pielęgnujemy je właśnie dlatego, że są przesądami i pielęgnujemy je tym pilniej, im dłużej się utrzymały, im bardziej były powszechne” (s. 104). A jakie uzasadnienie takiej przekornej postawy podaje Burke? Bardzo sensowne. „Lękalibyśmy się nakazać człowiekowi, by żył i pracował czerpiąc wyłącznie z zasobów własnego rozumu, sądzimy bowiem, że ten zasób każdego człowieka jest mały, że ludziom powodzić się będzie lepiej, gdy będą korzystać ze wspólnego banku i kapitału narodów i wieków”.
Ta sama zasada podyktowała Hayekowi jego słynny podział na dwa indywidualizmy: fałszywy, francuski, kontynentalny nakazujący jednostce kierować się tylko wskazaniami jej własnego rozumu oraz ten prawdziwy, brytyjski, który czerpie z dorobku minionych pokoleń w przekonaniu, że nie nawet najbardziej racjonalne projekty zrodzone w czyimś jednostkowym umyśle, lecz właśnie bezosobowe i anonimowe procesy społeczne pozwalają dokonywać rzeczy największych, ale wykraczających poza wiedzę uczestników (w: „Indywidualizm i porządek ekonomiczny”).
Podstawą tych wszystkich charakterystyk jest przeświadczenie wyartykułowane przez Scrutona: przeszłość dziedziczymy, a to wiąże się z prawem własności i obowiązkami powierniczymi, bo jest to własność nie tylko nas, ale też tych, jeszcze nie narodzonych („Jak być konserwatystą”, s. 323). Ku takiej właśnie wizji konserwatyzmu – jako elementu dynamicznej relacji między pokoleniami – zdaje się nawiązywać pierwszy wpis na nowym blogu. Ale wydaje się, że określenie „reparatywny” nie tylko oznacza przywracanie stanu uprzedniego, odzyskiwanie czegoś utraconego bądź zaprzepaszczonego, lecz również pobrzmiewa znaczeniem przypisywanym słowu „reparacje”. A w tym przypadku postawa/temperament konserwatywny oznaczałaby gotowość dochodzenia reparacji, czyli odszkodowań za dewastację dziedzictwa i wszelkie poczynione straty, od tych, co się tego dopuścili.
Czy również takie wątki pojawią się na nowym blogu? Trudno przewidzieć. Na razie wypada wyrazić satysfakcję, że przybywa osób mających na swoim wyposażeniu wszystkie sześć modułów moralnych, czyli kompletne wyposażenie fundamentów moralnych – wg J. Haidta, i zarazem nadzieję, że obecna atmosfera bardziej sprzyja takim przedsięwzięciom niż jeszcze kilka lat temu. Z okien instytutu w Pałacu Staszica na drugim piętrze znikły bowiem już jakiś czas temu flagi „tęczowe” i te z czerwoną błyskawicą, zmieniła się wreszcie dyrekcja, więc lewackie wzmożenie prawdopodobnie też ustało. A zatem może nie powtórzą się szykany ani cenzorskie zapędy rzecznika dyscyplinarnego, jakie miały miejsce w 2020 r. wobec innego bloga i jego autora.
Musisz być zalogowany, aby dodać komentarz.